Gia Trịnh

Các cụ xưa ăn bánh theo mùa. Mùa nào thức nấy. Mùa hè cây ra lá xanh tươi, có bánh mảnh cộng, bánh rau má. Mùa thu, mùa đông cây củ phát triển tốt nhất, gấc chín rộ, người xưa làm bánh củ cải, bánh gấc, bánh gai hay bánh khúc. Theo thời gian, cùng với sự phát triển của nông nghiệp và các công nghệ bảo quản, chế biến thực phẩm như máy bảo ôn, trữ đông, mùa nào bạn cũng thưởng thức được các loại bánh từ thiên nhiên – nguyên liệu chính của các loại bánh dân tộc của Gia Trịnh. Mỗi loại bánh của chúng tôi đều có màu sắc đặc trưng thể hiện đúng chất liệu cơ bản làm nên bánh: Bánh gấc có màu đỏ rực của gấc chín, bánh dành dành có màu vàng ươm của hạt dành dành, bánh dừa trắng muốt theo sợt tơ dừa óng ánh!
Theo đặc tính và màu sắc, bánh được chia làm 5 loại chính, thuận theo ngũ hành: kim(màu vàng) , mộc(màu xanh), thủy (màu trắng), hỏa(màu đỏ, tím), thổ (màu nâu, đen). Màu sắc của bánh cũng thể hiện phần nào tính hàn (lạnh) hay nhiệt (nóng) và tác dụng như thuốcquý từ cây cỏ tự nhiên mang lại cho người thưởng thức.

I. Kim (Vàng)
1. Dành dành
Các bạn tới mua bánh nhà mình hay nhầm bánh này với bánh xu xê. Ăn đúng là có vị dai dai hơi giống thật nhưng nguyên vật liệu thì khác hẳn. Bánh dành dành có màu vàng bóng và dai như vậy nhờ nguyên liệu đặc biệt của nó là hạt dành dành (chi tử). Hạt dành dành là vị thuôc quí. Do vậy, bánh dành dành có tác dụng giải nhiệt, mát gan, lợi tiểu, chữa mất ngủ, sốt, mắt đỏ, da vàng…
2. Chín tầng mây
Cái tên bánh bay bổng và mềm mại như cảm giác bạn ăn bánh vậy. 9 tầng mây tương ứng với 9 tầng bánh đầy màu sắc: này thì màu xanh của lá dứa, màu đỏ của gấc, màu vàng của đậu xanh, trắng của dừa… thơm thơm ngậy ngậy, mềm thơm, lại dẻo quẹo đến tận chân răng. Làm bánh cũng kỳ công lắm nhé: đổ hết lớp bánh này, để cho nguội, lại đổ lớp mây khác thật mỏng, thật đều.
3. Bánh sầu riêng
Bánh sầu riêng là loại bánh mới ra mắt người Hà Nội đầu năm 2015. Bánh vừa đậm đà vừa béo ngậy lại đẹp đẽ óng ả. Bánh có màu vàng đục hơn bánh dành dành và mùi thơm nồng đặc trưng của sầu riêng. Các bạn là fan của loại quả đặc sắc này không thể không thưởng thức bánh sầu riêng.
4. Bánh hoa cúc (đang trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm, sẽ ra mắt trong thời gian tới)

II. Mộc (Xanh)
1.Khúc (mặn/ngọt)
Bánh khúc xưa thường phải cuối đông, đầu xuân mới có. Cầm miếng bánh khúc nóng hổi hổi bọc trong mấy lần lá chuối, người trẻ, người già ai cũng không khỏi xuýt xoa thích thú. Bánh khúc hơi dai, vị mặn mặn với nhân đỗ và thịt mỡ. Nếu tinh mắt còn thấy được những vẩy lá khúc bé tí ti đượm trong vỏ bánh. Lá khúc có rất nhiều tác dụng như chữa cảm lạnh, cảm sốt, chữa ho, viêm họng, giảm đau, sung tấy.
2. Mảnh Cộng
Các bạn sinh ra và lớn lên ở thành phố có lẽ chẳng mấy ai biết lá mảnh cộng là lá gì. Các bạn ở nông thôn có lẽ cũng chẳng biết tên lá đâu nhưng khi nhìn thấy tận mắt mới vỡ lẽ hóa ra cái loại lá mọc ở hàng rào nhà ông bà minh lại chính là đây. Tên lá nghe hơi kỳ nhưng lại có nhiều công hiệu như: giải nhiệt, mát gan, tiêu độc. Thậm chí, ở miền Đông Nam Bộ, người ta còn mảnh cộng là “cây bìm bịp” vì theo những người cao tuổi: Khi “bìm bịp con bị gãy chân, thì chim mẹ lấy lá cây này về cắn nát đắp   vào chỗ gãy làm xương liền lại”.  Nghiên cứu hiện đại cũng cho thấy, mảnh cộng chứa nhiều sinh tố, khoáng chất còn có tác dụng trị mụn. Bánh mảnh cộng có nguyên liệu chính làm từ loại lá này. Ăn thơm và thanh mát.
3. Chè xanh
Nghe tên bánh có thể bạn sẽ nghĩ là bánh từ chè xanh của Việt Nam nhưng không phải đâu bạn nhé. Chè Việt Nam chát và không làm được bánh nên mẹ mình – rất thích văn hóa và mochi Nhật nên dùng công thức làm bánh cổ truyền của bà mình truyền lại kết hợp với bột chè xanh Nhật bản. Bánh có vị thơm của trà ăn thanh và không đầy bụng tí nào nhờ tác dụng tiêu mỡ và kích thích tiêu hóa của chè xanh.

III. Thủy (Trắng)
1. Ít dừa
Bánh lục cẩm tím mà đặt cạnh bánh ít dừa thì cứ gọi là bắt mắt. Các bạn sống ở miền Trung và miền Nam chắc quen thuộc với loại bánh này lắm rồi đúng không? Nước cốt dựa trộn cùng vỏ bánh trong suốt nhìn thấu cả nhân dừa bên trong. Bên trên nhà mình rắc thêm vài sợi dừa non nạo bé xiu xíu, ngậy thơm. Ăn dai và nhìn đẹp lắm nhé!
2. Bánh bò
“Bò” ở đây không phải là con bò đâu bạn nhé. Các cụ gọi là bánh bò vì trong quá trình lên men làm bánh, các hạt tinh thể sủi tăm và bò dần dần lên tạo thành vân bánh. Bánh bò có hai loại là bánh bò nướng và bánh bò hấp. Bánh hấp màu trắng còn bánh bò nướng màu nâu. Loại bánh hấp phổ biến và nhiều nguyên liệu thiên nhiên thuần túy hơn bánh nướng. Làm bánh bò rất khó. Chỉ một chút lơ đễnh là bánh có thể phồng hoặc xẹp không đúng yêu cầu. Chính vì thế nên các cụ xưa dùng bánh bò để thử con dâu đảm. Bánh phải trắng muốt, cầm nhẹ tay, ăn xôm xốp, mềm mại, mượt mà.
3. Củ cải
Bánh củ cải đương nhiên nguyên liệu chính là củ cải rồi. Khác với các loại bánh khác, bánh củ cải trong veo như thạch. Bánh có vị mát dịu, hương thơm thoang thoảng từ củ cải. Nếu để lạnh một chút mới ăn thì ăn tới đâu thấy mát lành tới đó.
4. Ngải cứu (mặn/ngọt)
Nếu bạn hỏi: “Có phải ngải cứu đắng, dùng để rán trứng hay hấp gà không?” Câu trà lời là đúng vậy đấy. Ngải cứu đắng thật là đắng nhưng bạn ăn bánh thử xem: Mùi thơm của ngải cứu không lẫn vào đâu được nhưng vị đắng lại hòa quện với vị ngòn ngọn, deo dẻo. Ăn xong mới biết là mình vừa ăn bao nhiêu thuốc bổ. Các bạn mới sinh em bé hay muôn bổ sung sắt, tốt cho máu, không thể bỏ qua món bánh độc đáo này nha!

IV. Hỏa (Đỏ)
1. Bánh gấc
Quả gấc gắn liền với món xôi gấc hay bánh trưng gấc đặc trưng trong ngày tết. Nói đến bánh gấc là nói đến màu đỏ tươi nổi bật, nhân bánh vàng rộm ngậy thơm. Quả gấc đỏ rực rỡ như mặt trời – nhưng đây không phải lý do duy nhất gấc còn được gọi là “loại quả đến từ thiên đường”. Ăn thêm một chiếc bánh gấc là mắt thêm sáng (gấc đặc biệt chứa nhiều vitamin A) và lòng thêm vui (dầu gấc tốt cho tim mạch, chống ung thư) đấy bạn nhé. À, khi mua bánh gấc, nhớ mua bánh mảnh cộng bạn nhé. Ăn bánh phải có đôi mà!
2. Lục cẩm
“Lục cẩm” Nghe tên thật kêu và màu sắc của bánh cũng đẹp y như tên gọi bánh. Nguyên liệu của bánh là từ lá lục cẩm dân tộc vùng cao hay dùng để trộn làm bánh trưng ngày tết đó bạn. Bánh nhà mình màu gì cũng có rồi, thiếu màu tím thôi nên mẹ mình đã nghĩ ra cách kết hợp cách làm bánh cổ truyền với lá lục cẩm tạo nên loại bánh vừa lãng mạn, vừa hiện đại mà cổ xưa này đấy. Bạn thử thưởng thức xem!

V. Thổ (Nâu, đen)
1. Gai (mặn/ngọt)
Cả thân, lá và rễ của cây lá gai đều được tận dụng để làm phục vụ cuộc sống của người Việt. Đặc biệt lá gai được dùng làm bánh, có tính hàn, giúp lương huyết, chi huyết, an thần, tiêu viêm, giảm đau.
Bánh gai là phải đen rồi, phải không ban? Đen mà ăn rất ngon, vị rât thơm. Màu đen của lá gai hòa quện ngọt ngào và ngậy béo với mỡ miếng, thit và đậu xanh. Ngày xưa thích ăn bánh gai lắm nhưng ăn thì lại ngại vì ông bà mình bọc bánh qua bao nhiêu lớp lá, khi ăn phải tước từng tí lá một kẻo bóc nhiều dính hết vào bánh, chẳng còn mấy cho ban ăn. Bây giờ tiện rồi, bánh gai được cải tiến có hình tròn nhỏ xinh bọc trong màng ni lông thực phẩm, bánh vẫn ngon vẫn dai chẳng khác vị bánh ngày xưa đâu bạn.
2. Tô Châu (mặn)
Có lẽ loại bánh này có xuất xứ từ Trung quốc vì cách làm và mùi vị rất đặc biệt, khác với các bánh cổ truyền thuần Việt khác. Bánh có màu trắng, lấm tấm màu nâu của sợi mọc nhĩ và hồng của thịt lợn. Bánh ăn mát dịu, vừa ngọt vừa mặn mặn. Không hiểu sao khi ăn món bánh này nhiều bạn liên tưởng tới món chè thịt băm ở Huế nhỉ?
3. Bánh rán (mặn/ngọt)
Thương hiệu bánh Gia Trịnh gắn liền với bánh rán Gia Trịnh. Nhiều người còn gọi bánh rán Gia Trịnh là bánh rán lúc lắc. Tên bánh hội đủ cả cách làm, lại có cả âm thanh của bánh. Nói tới đây chắc các ban cũng đoán được rồi đúng không: Bánh rán nhà mình tròn vo, được bao vừng đều tăm tắp, màu vàng ươmg được rán vàng rộm nhưng ráo khô không dính mỡ. Khi lắc bánh, bạn còn có thể nghe tiếng nhân bánh ở trong va đập khe khẻ vào vỏ bánh: lúc lắc lúc lắc! Có bạn kể với mình bánh rán phải ăn đến chục cái liên tục mới tạm hết thèm, mới hết đã. Còn bạn thì sao?